قدیمیترین و هنوز پرکاربردترین روش اندازهگیری دبی در صنعت، سادهترین اصل فیزیک را به کار میگیرد: سیال را از یک تنگنا عبور بده و افت فشار را بخوان. چیزی حدود نیمی از اندازهگیریهای دبی در پالایشگاهها و نیروگاههای دنیا هنوز با همین روش انجام میشود — چون ارزان، مقاوم و کاملاً استاندارد است.
چطور کار میکند
وقتی سیال از یک مقطع باریک عبور میکند، سرعتش زیاد و فشارش کم میشود (اصل برنولی). با اندازهگیری اختلاف فشار قبل و بعد از تنگنا، دبی محاسبه میشود. نکتهٔ مهمی که همه باید بدانند: این رابطه خطی نیست، ریشهٔ دوم است. یعنی اگر دبی نصف شود، اختلاف فشار به یکچهارم میرسد — و به همین دلیل دقت این روش در دبیهای پایین بهشدت افت میکند و معمولاً زیر ۳۰ درصد رنج، قابل اتکا نیست.
صفحه اوریفیس: استاندارد جهانی
یک صفحهٔ فلزی با سوراخ دقیق در وسط، بین دو فلنج نصب میشود. مزیتهایش: ارزان، بدون قطعهٔ متحرک، قابل ساخت برای هر سایز لوله و — مهمتر از همه — محاسباتش کاملاً استاندارد شده است (ISO 5167)، پس بدون کالیبراسیون عملی هم میتوان به عددش اعتماد کرد. نمونهٔ موجود: صفحه اوریفیس کوبولد KPL.
عیبش هم روشن است: بخش زیادی از افت فشار ایجادشده هرگز بازیابی نمیشود و این یعنی هزینهٔ دائمی پمپاژ. لبهٔ تیز صفحه هم اگر ساییده یا رسوبگرفته شود، خطا ایجاد میکند.
لوله پیتوت: وقتی افت فشار مهم است
بهجای بستن مسیر، یک لولهٔ باریک با چند سوراخ در عرض جریان قرار میگیرد و فشار کل و فشار استاتیک را میسنجد. چون مسیر تقریباً باز میماند، افت فشار دائمی بسیار کم است — مزیتی که در کانالهای هوا، دودکشها و لولههای قطر بزرگ (که اوریفیس برایشان گران و پرافت است) تعیینکننده میشود. نصبش هم اغلب Hot-Tap است، یعنی بدون قطع خط. نمونه: لوله پیتوت کوبولد ANU.
عنصر اندازهگیری بدون ترانسمیتر بیفایده است
اوریفیس و پیتوت فقط «اختلاف فشار» میسازند؛ تبدیل آن به دبی کار ترانسمیتر اختلاف فشار است. مدلهایی مثل اندرس هاوزر Deltabar S PMD75 و روزمونت 3051CD علاوه بر خواندن ΔP، جذر را هم داخل خودشان میگیرند و مستقیم دبی میدهند.
چهار خطای رایج نصب
- لولهٔ مستقیم ناکافی: این روش به طولانیترین لولهٔ مستقیم بین همهٔ فلومترها نیاز دارد — گاهی تا ۴۰ برابر قطر لوله قبل از اوریفیس.
- شیب اشتباه لولههای ایمپالس: برای مایع رو به پایین (تا هوا جمع نشود) و برای گاز رو به بالا (تا کندانس جمع نشود).
- نصب صفحه برعکس: لبهٔ تیز اوریفیس باید سمت جریان ورودی باشد؛ برعکس نصب کردن، خطای چند ده درصدی میدهد.
- حذف منیفولد: بدون منیفولد سهشیره، صفرگیری ترانسمیتر بدون توقف خط ممکن نیست.
اگر افت فشار برایتان مهم است و بودجه اجازه میدهد، ورتکس یا مغناطیسی جایگزینهای بهتری هستند. برای انتخاب و محاسبهٔ سایز اوریفیس، مشخصات سیال و لوله را بفرستید: 021-88850346 و 021-88658508.
